Obnova vlažnih staništa na području Mure, Drave i Dunava

 rel=
Specijalni rezervat prirode Gornje Podunavlje
© WWF
WWF - Svetski fond za prirodu je u januaru 2011. godine započeo dvogodišnji projekat „Obnova močvarnih staništa na području Mure, Drave i Dunava“. Projekat, uz revitalizaciju vlažnih livada i bara na području Štrbac u Specijalnom rezervatu prirode “Gornje podunavlje”, obuhvata i obnovu ribnjaka “Podunavlje” u Parku prirode „Kopački rit“ u Hrvatskoj.

Regulacijom rečnih vodotokova za potrebe rečne plovidbe i poljoprivrede u poslednjih 100 godina uništeno je 80% prirodnih plavnih područja uz Dunav, kao biološki najproduktivnijih staništa. Nestankom plavnih područja znatno su smanjene i brojne usluge ekosistema kao što su odbrana od poplava, obezbeđivanje prirodnih resursa ili prečišćavanje vode. Zaštita preostalih plavnih područja Dunava delimično je postignuta poslednjih godina, no uvidelo se da određena prirodna područja treba obnoviti kako bi im se vratila prvobitna funkcija. Stoga je WWF, u partnerstvu s brojnim institucijama i organizacijama, pokrenuo inicijativu s ciljem obnove plavnih područja duž Dunava.

Studija „Procena potencijala za restauraciju duž Dunava i njegovih glavnih pritoka”, koju je WWF pripremio s konsultantskom kućom Fluvius, prvi je korak ka postizanju ambicioznog cilja WWF-a da do 2020. godine 1,5 miliona ha poplavnih površina bude zaštićeno ili povezano s rečnim sistemima.

Osnovne prirodne odlike močvarnih staništa čine biljne zajednice više vrsta vodene sočivice, šaši, oštrica, belog i žutog lokvanja, močvarne perunike, trske i rogoza. Tokom proleća i leta, ploveća vegetacija predstavlja mesta za gnežđenje brojnih vrsta, među njima sive guske, patke njorke i belobrade čigre. Ubrzanim zarastanjem otvorenih vodenih površina i širenjem invazivnih vrsta, narušava se mozaičnost terena i onemogućeni su prirodni ciklusi ishrane i razmnožavanja brojnih vrsta koje naseljavaju ova staništa. Zarastanje je prouzrokovano promenom režima vode, pre svega usled izgradnje odvodnih sistema i veštačke regulacije toka reke Dunav na širem području Gornjeg Podunavlja, i uz nedostatak ispaše i stočarstva.

Tokom revitalizacije vlažnih staništa u Štrpcu, izvršeno je uklanjanje žbunaste vegetacije, prvenstveno vrbe ive (Salix caprea), rakite (Salix cinerea) i bagremca (Amorpha fruticosa), sa 5 ha površine. Restauracijom jezera površine 11 ha povećana je i površina pod otvorenom vodom čime je obnovljena mozaičnost prirodnih staništa – vlažnih livada, slatina i bara. Za uklanjanje vegetacije primenjena je nova metoda, po prvi put primenjena u Srbiji, koja može da posluži kao primer dobre prakse za buduću revitalizaciju vlažnih staništa na drugim područijima na toku Dunava.

Revitalizacija uveliko doprinosi očuvanju prirodnosti područja, unapređenju statusa zaštite pojedinih vrsta i razvoju lokalnih zajednica i održivog turizma, pre svega kroz posmatranje mnogobrojnih vrsta ptica prisutnih u Gornjem Podunavlju. Rezultati projekta pokazuju da su ptice počele da se vraćaju od kada su bare ponovo ispunjene vodom. Osim uklanjanja drvene i žbunaste vegetacije, projekat je obuhvatio i izgradnju turističke staze i posmatračnice, kao i izradu i postavljanje više info tabli edukativnog karaktera.

WWF u saradnji sa JP „Vojvodinašume“, upravljačem zaštićenog područja SRP „Gornje Podunavlje“, i uz podršku Pokrajinskog zavoda za zaštitu prirode, revitalizacijom staništa upostavlja sve ekološke funkcije bara i vlažnih livada u Štrbcu. Radovi su počeli u leto 2011. godine.

Obnova močvarnog staništa u Hrvatskoj odvijala se u Kopačkom ritu na Ribnjaku Podunavlje blizu mesta Kopačeva u Baranji. Ribnjaci su napravljeni šezdesetih godina prošlog veka i s vremenom su povećavali površinu. Površina iznosi oko 630 ha, od kojih je pod vodom bilo oko 550 ha, dok se stvarno koristilo 470 ha, prvenstveno zbog slabog održavanja i zarastanja vodenih površina. To su bili šaranski ribnjaci namenjeni polu-intenzivnom uzgoju. Napuštenjem ribnjaka došlo je do prirodne sukcesije i smanjenja močvarnih funkcija i vrednosti što je negativno uticalo i na biološku raznovrsnost. Projektom je uklonjeno 35 ha žbunaste vegetacije što je povećalo površinu pod vodom na 570 ha. 

Projekt je sproveden uz finansijsku podršku kompanije The Coca-Cola Company sa kojom je WWF uspostavio partnerstvo sa ciljem obnove poplavnih područja duž Dunava kako bi se javnosti i donosiocima odluka pokazale sve koristi močvarnih sistema i kako bi se zaštitila kritična staništa za bogatu floru i faunu Dunavskog sliva.

Specijalni rezervat prirode Gornje Podunavlje

Gornje Podunavlje – veliko plavno područje na severozapadu Vojvodine, predstavlja jednu od najočuvanijih ritsko-močvarnih celina na toku Dunava kroz Srbiju. Kao važan centar biološke raznovrsnosti, od 2001. godine zaštićeno je kao Specijalni rezervat prirode (SRP).

Karakteriše ga izuzetno bogatstvo ornitofaune u kojoj se ističu retke vrste kao što su orao belorepan (Haliaeetus albicilla) i crna roda (Ciconia nigra). Rezervat „Gornje Podunavlje“, u autentičnom ritskom ambijentu, naseljavaju brojne retke vrste kao što su divlja mačka (Felis silvestris), vidra (Lutra lutra) i jazavac (Meles meles), kao i najveća populacija evropskog jelena (Cervus elaphus) u Srbiji. Guste, gotovo neprohodne ritske šume autohtonih topola i vrba ispresecane brojnim rukavcima i mrtvajama danas su gotovo reliktnog karaktera.

Međunarodni značaj SRP „Gornje Podunavlje“ prepoznat je upisivanjem na listu međunarodno značajnih vlažnih područja (tzv. Ramsarskih područja). Zbog izuzetnog bogatstva ornitofaune proglašeno je značajnim područjem za ptice (IBA – Important Bird Area) i odabranim područjem za dnevne leptire (PBA – Prime Butterfly Area), a takođe čini deo ekološke mreže Emerald.