«Արփի լիճ» ազգային պարկի ստեղծումը | WWF

«Արփի լիճ» ազգային պարկի ստեղծումը

«Էկոտարածաշրջանային բնապահպանական ծրագիր Հարավային Կովկասում. Հայաստանի Ջավախքի (Աշոցքի) շրջանում պահպանվող տարածքների ստեղծում»
Հայաստանի Ձավախք –Շիրակ սարահարթը ընդարձակ բարձր լեռնային սարահարթ է, որն ունի հրաբխային ծագում և բաժանված է Հայաստանի, Վրաստանի և Թուրքիայի միջև: Այս Էկոհամակարգը իր լեռնային տափաստաններով, ենթաալպյան մարգագետիններով, ինչպես նաև լճերով և խոնավ տարածքներով յուրօրինակ է Կովկասյան տարածաշրջանում և ընտրվել է որպես առաջնահերթ “Ձավախք-Շիրակ” բնապահպանական տարածք «Կովկասի Էկոտարածաշջանի Բնապահպանական Ծրագրի» (ECP) շրջանակներում: Այդ էկոհամակարգը ճանաչված է որպես համաշխարհային կարևորություն ներկայացնող օբյեկտ, ինչպես նաև չվող և բնիկ թռչունների բազմացման համար նպաստավոր գոտի: Այդ թռչունների որոշ տեսակներ գտնվում են «Բնության Պահպանության Միջազգային Միության» (IUCN)-ի Կարմիր ցուցակում: Այս յուրահատուկ էկոհամակարգը պահպանելու համար անհրաժեշտ է ցուցաբերել համակրգված մոտեցում բնության պահպանության և ազգային սահմանների կառավարման նկատմամբ , ինչը պետք է զուգորդվի տեղական բնակչության համար կայուն զարգացմանն ուղղված միջոցառումների իրականացմամբ:

Ձավախք-Շիրակ սարահարթի հայակական կողմում փոքր առուներ և գետեր են սկիզբ առնում զառիվայրերից և թափվում Արփի լիճ, կամ նրա շրջակայքում գտնվող այլ լճակներ և խոնավ տարածքներ: Ավելի քան 140 թռչունների տեսակներ են գրանցվել այդ տարածքում, որոնցից 80-85 նաև բնադրվում են այդտեղ: Նշված 80-85 տեսակներից 7-ը համաշխարհաին պահպանման մտահոգության առարկա են` ներառյալ գանգրափետուր հավալուսանը և մարգահավը, որոնք այստեղ են բնադրվում: Էնդեմիկ հայկական որորը ձվադրում է Արփի լճի շրջակայքում:

Ձավախք-Շիրակ շրջանը բնորոշվում է մայրցամաքային կլիմայով` իր խստաշունչ ձմեռներով և առատ ձյունով` նոյեմբեր-դեկտեմբերից մինչև մարտ ամիսը: Խստաշունչ կլիման սահմանափակում է ոչ միայն այդ հատվածի հեշտ անցանելիությունը, այլև դրա գուղատնտեսական բարենպաստությունը: Գրեթե 3300 մարդ է ապրում Ամասիայի շրջանի այս ծրագրով նախատեսված 16 համայնքներում` ներառելով լճերն ու խոնավ տարածքները և 8300 մարդ` Ամասիայի և Աշոցքի շրջանի 24 համայնքներում, որոնք հանդիսանում են նախագծի համար առավել նպատակահարմար տարածքներ: Այս տարածքի բնակիչների համար գյուղատնտեսությունը և անասնապահությունը հանդիսանում են ապրուստի հիմնական միջոցներ:

Մինչ դեպի երկրի սահմանը ձգվող լճից վեր ընկած բուսականությունը մնում է հարաբերականորեն զերծ մարդկային ազդեցությունից, Արփի լիճը և այն շրջապատող բուսական և խոնավ տարածքները փոփոխության են ենթարկվել և դեգրադացվել մարդկային գործունեությունից: Կովերի և ոչխարների ինտենսիվ արածեցումը բարդ խնդիր է գյուղերի և լճերի շրջակա  բուսական և խոնավ տարածքների համար: Որոշ խոնավ տարածքներ չորացել են և ինտենսիվորեն օգտագործվում են չոր խոտի դեզերի համար: Արփի լճի և դրանից ներքև գտնվող խոնավ տարածքների հիդրոլոգիական համակարգերը փոփոխության են ենթարկվել 1946-1950թթ. ընթացքում` ջրային պատնեշի կառուցման հետևանքով: Այս պատնեշի շնորհիվ լճի մակարդակը ավելացել է գրեթե չորս անգամ, և նրա միջին խորությունը ` ինն անգամ: Լճի մակերեսը տատանվում է անբնականորեն ամբողջ տարվա ընթացքում: Արփի լճից Ախուրյան թափվող ջրերը առաջացրել են ջրանցք խոնավ տարածքների միջով և կրում են նույն անունը: Մյուս կողմից էլ Արդենիս լճակը տուժում է էտրոֆիկացիայից (աղտոտումից) ընտանի կենդանիների ջրի պահանջը և բնական կարիքների բավարարելու պատճառով:

Ֆինանսավորող կազմակերպություն/դոնոր: Գերմանիայի կառավարություն (KFW Զարգացման բանկի միջոցով)

Իրականացնող կազմակերպություն
: WWF գերմանական գրասենյակ, WWF հայաստանյան գրասենյակ և WWF կովկասյան ծրագրային գրասենյակի ասոցիացիա

Պայմանագրի կողմ: ՀՀ Բնապահպանության նախարարություն` համատեղ KFW Զարգացման բանկ
Տևողությունը. 2007-2010թթ.
Բյուջե. 2.200.000 €

Նպատակ: Նախագծի ընդհանուր նպատակն է պահպանել Ջավախք-Շիրակ բարձրավանդակի յուրահատուկ կենսաբազմազանությունը` Վրաստանի և Թուրքիայի հետ սահմանի վրա, և միևնույն ժամանակ նպաստել Շիրակի մարզում համայնքային կայուն զարգացմանը` «Արփի լիճ» ազգային պարկի (ԱՊ) ստեղծման և մոտ 20 գյուղերում աջակցության գոտու ծրագրի իրականացման միջոցով:

Նախագծի գործողությունները.

1. 25,000 հա «Արփի լիճ» ազգային պարկի և 3 արգելավայրերի («Ախուրյան գետի», «Արդենիս» և «Ալվար» խոնավ տարածքների` միասին 2000 հա) ստեղծում:
2. Աջակցության գոտու ծրագրի մշակում և մասնակի իրականացում` 19 համայնքներում տեղական բնակչության ապրուստի միջոցների բարելավման նպատակով:
3. Ինտեգրացված տարածքային հողօգտագործման պլանավորում:
4. Արփի լիճ, Ախուրյան գետի և դրանց հետ կապված խոնավ տարածքների և տեղական աղբյուրների ջրային պաշարների կառավարման բարելավում:
5. Մարզային խորհրդատվական խորհրդի ստեղծում և գործունեություն` տեղական համայնքների, տեղական ՀԿ-ների, մարզային և կենտրոնական լիազոր մարմինների միջև երկխոսության բարելավման նպատակով:
6. Դաշտային գույքագրումներ, հետազոտություններ և գնահատումներ` երկրատեղեկատվական համակարգի ստեղծմամբ:
7. Տուրիզմի զարգացմանն ուղղված գործողություներ (այցելուների կենտրոնի կառուցում, գովազդային վահանակների, տեղեկատվական կետերի, ճամբարատեղերի ստեղծում և այլն)
8. Մասնակցային կառավարման պլնավորում
9. Ազգային պարկի ենթակառուցվածքի զարգացում
10. Ազգայի պարկի անձնակազմի ուսուցում
11. Աջակցություն Հայաստանի և Վրաստանի միջև անդրսահմանային համագործակցությանը:

Նախագծի արդյունքները.
1. Ստեղծվել և գործի է դրվել նախագծի կառավարման կառուցվածքը
2. Մշակվել են գույքագրումը, հետազոտությունները, գնահատումները, ինչպես նաև հիդրոլոգիական մոդելը
3. Ստեղծվել և գործողության մեջ է դրվել «Արփի լիճ» ազգային պարկը` ներառյալ խոնավ տարածքների պահպանումն ու վերականգնումը
4. Մշակվել և իրականացվել է «Աջակցման տարածք» ծրագիր` հիմնված հողօգտագործման պլանավորման մոտեցման վրա
5. Հայաստանի և Վրաստանի միջև հեշտացվել է անդրսահմանային համագործակցությունը` Հայաստանի Ջավախք «՚Աշոցք» շրջանի պահպանվող տարածքների առումով:



Լրացուցից տեղեկությունների համար դիմել`

Արթուր Խոյեցյան,  Հասարակայնության հետ կապերի բաժնի ղեկավար
Բնության համաշխարհային հիմնադրամի հայաստանյան մասնաճյուղ (WWF Հայաստան)
Հեռ./Ֆաքս` (+374 10) 52 47 12; 54 61 56 (ներքինը`16) 
Էլ. Փոստ` akhoyetsyan@wwfcaucasus.am
Ինտ.Կայք` www.panda.org/armenia

Ծրագրի իրականացնող միություն
Գյումրի, Շիրակի մարզ, Հայաստանի Հանրապետություն
Աշոտ Սանտրոսյան, ծրագրի համակարգող
Հեռ./Ֆաքս` (+374 312) 352 92
Էլ. Փոստ` asantrosyan@wwfcaucasus.am
Ինտ. Կայք` www.lakearpi-nationalpark.com



© ԲՀՀ Հայաստան / Ա. Խոյեցյան © ԲՀՀ Հայաստան © ԲՀՀ Հայաստան / Ա. Մալխասյան